Aangenaam verrast – Matthijs de Jong over de NBV21 in de media

Eind oktober was de Bijbel groot nieuws. De komst van de NBV21 kreeg volop aandacht in veel verschillende media. Uit alles bleek dat dit onderwerp leeft. Welke boodschap wilde het NBG overbrengen – en is dat gelukt? En wat gebeurt er verder, tot de NBV21 volgend najaar verschijnt? Een gesprek met Matthijs de Jong, projectleider van de revisie.


Het nieuws stond op de voorpagina van dagblad Trouw. Daarna kwam het in allerlei kranten, programma’s en sites terecht. Hadden jullie dat verwacht?

We wisten dat we een bijzonder verhaal te vertellen hebben. De Nieuwe Bijbelvertaling is een begrip, de vertaling heeft een enorme bekendheid. Dat we die vertaling vernieuwd en verbeterd hebben met gebruikmaking van de inbreng van duizenden bijbellezers – dat is echt bijzonder. Toch heeft het ons aangenaam verrast dat het nieuws zo breed werd opgepakt – vrijwel alle kranten schreven erover, het ANP, de NOS en Radio 1 besteedden er aandacht aan, en ga zo maar door.

Welk bericht sprong er voor jou het meest uit?
Ik ben heel blij dat de essentie in alle berichten goed is overgekomen: dat we alle binnengekomen reacties op de NBV benut hebben, maar altijd afgewogen, vanuit onze deskundigheid en kennis van de vertaalmethode van de NBV. Dit samenspel van lezers en vertalers is wat mij betreft de unieke ‘plus’ van de NBV21. Dat kwam goed naar voren.
Wat mij het meest trof was het hoofdredactionele artikel van Trouw op vrijdag 30 oktober, ‘Een bijbelvertaling weerspiegelt de tijd’. Dat commentaar benoemde precies wat het Bijbelgenootschap voor ogen had: luisteren, open staan voor alle reacties, er iets goeds mee doen – weloverwogen en transparant. Heel bijzonder dat dit is opgemerkt. Het sterkt me in de gedachte dat we een goede weg hebben bewandeld.

Er kwam ook meteen kritiek, op het weer invoeren van de eerbiedshoofdletters voor God, Jezus en de heilige Geest. Heeft die je verrast?
We hadden in 2017, aan de start van het revisietraject, al bekendgemaakt dat we deze hoofdletters zouden invoeren en uitvoerig toegelicht waarom. Dat die kritiek dan nu met zoveel stelligheid geuit wordt, verbaasde me wel een beetje. Want die hoofdletters zie je overal: in kerkliederen, gebedenboeken, theologische uitgaven, literatuur. Waarom zou het dan uitgerekend in de Bijbel een probleem zijn? Aan de andere kant, als een bijbelvertaling in het nieuws komt, ontkom je niet aan discussie. Het hoort erbij. Het laat zien dat de Bijbel ons allemaal na aan het hart ligt.

Ook waren er mensen die schreven dat God met een hoofdletter H (Hij in plaats van hij) nog ‘mannelijker’ wordt neergezet. Hebben ze een punt?
Eén van mijn vrouwelijke medevertalers reageerde meteen met ‘wat vergezocht.’ Die hoofdletter is gewoon een gebruik in het Nederlands, een richtlijn in het Groene Boekje en in de bekende Schrijfwijzer van Jan Renkema. Áls je er iets mee uitdrukt, dan is het eerbied, respect. Zo noemen we ‘m ook: de hoofdletter uit respect of eerbiedshoofdletter.
Ook als je er uit genderperspectief naar kijkt, kun je er twee kanten mee op. Je kunt zeggen: dit benadrukt Gods mannelijkheid. Je kunt net zo goed – wat mij betreft beter – zeggen: dit toont Gods grootheid en Gods andersheid, God is geen ‘hij’, maar een ‘Hij’.

Er duiken ook weer nieuwe woorden op in de NBV21. Zoals de dromedaris. Wat vind jij het opvallendste nieuwe woord dat straks in de Bijbel staat?
De NBV21 heeft het woord ‘zuster’ ingeruild voor ‘zus’ als het om familieverwantschap gaat. Dus ‘zus’ komt naast ‘broer’, en ‘zuster’ blijft (vooral in het Nieuwe Testament) staan naast ‘broeder’. Het gaat om zo’n 120 gevallen, dus dat is wel echt een verschuiving. Er zijn meer voorbeelden van nieuwe woorden – ze komen vanzelf een keer langs in de vertaalvoorbeelden die we delen in deze nieuwsbrief en op de site. Wat ik het opvallendste nieuwe woord vind? Ik denk: uitvreter. Dat duikt op in het boek Sirach.

Denk jij dat de NBV21 de Bijbel dichter bij mensen brengt?
Ja, daar ben ik van overtuigd. Ik denk dat het van onschatbare waarde is dat we met de NBV een vertaling hebben waarin nauwkeurigheid samengaat met sprekende taal. We hebben ons met hart en ziel ingezet om deze vertaling met hulp van alle reacties nog beter en nog sprekender te maken, juist omdat we in deze vertaling geloven. Een vertaling die je dicht bij de bron brengt, in taal die je uittilt boven het alledaagse.

Waarom duurt het nog tot najaar 2021 voordat de NBV21 er is?
Het uitgeven van een boek van meer dan 2000 pagina’s, afwisselend proza en poëzie, waarin elk lettertje goed moet staan, is een heel proces. Dus wanneer wij als vertaalteam eind 2020 de teksten overdragen aan onze collega’s begint het uitgeeftraject. En wij gaan de tussenliggende tijd goed gebruiken om voorbeelden en toelichting te geven.

Dit is de eerste NBV-21 nieuwsbrief. Wat kunnen we verwachten de komende maanden in deze nieuwsbrief?
We willen de lezer op de hoogte houden van het proces in de aanloop naar de NBV21 en een kijkje achter de schermen van het vertaalwerk. We willen mooie voorbeelden delen en lezers aan het woord laten die een voorproefje hebben genomen van de NBV21. De NBV21 is een groot project; over ieder bijbelboek is wel een bijzonder verhaal te vertellen. De wijzigingen in de vertaling staan ook niet op zichzelf: ze raken aan de inhoud, ze belichten de boodschap van de tekst. Er valt zoveel te vertellen – en daarmee willen we u als lezer graag inspireren!

Interview: Peter Siebe

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen